IRIB World Service

در پنجمين قسمت از مجموعه برنامه چشم انداز روابط ریاض - واشنگتن؛ نقش دونالد ترامپ در تقویت روابط آمریکا و عربستان سعودی بررسی می گردد.

روابط عربستان سعودی و آمریکا در دوره «دونالد ترامپ Donald Trump » رئیس جمهور سابق آمریکا تحت تاثیر تفکر شخصی وی که به عربستان سعودی نگاه مادی و ابزارگرایانه داشت، روند تصاعدی قابل ملاحظه‌ای پیدا کرد. ترامپ، عربستان سعودی را «گاو شیرده» می‌ خواند که باید از درآمدهای نفتی آن تا حد ممکن بهره گیرد. این سیاست نوعی تحقیر آل سعود از سوی دونالد ترامپ بود، اما محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی از آن استقبال می‌کرد چرا که ولیعهد سعودی می توانست از طریق ابزار پول، روابط شخصی قوی با خانواده ترامپ برقرار کرده و تحت حمایت دولت سابق آمریکا قرار گیرد و سیاست داخلی و خارجی خود را پیگیری کند.

به قدرت رسیدن دونالد ترامپ در آمریکا خط پایانی بر تداوم سردی در روابط عربستان سعودی و آمریکا بود. پیش از به قدرت رسیدن ترامپ، این گمانه در بین برخی از کارشناسان مطرح شده بود که با توجه به افزایش تولید نفت و گاز شیل در ایالات متحده آمریکا، کاهش وابستگی آمریکا به واردات انرژی به وجود آمده است، بنابراین آمریکا دیگر مانند گذشته به نفت غرب آسیا به ویژه نفت عربستان سعودی، نیاز مبرم ندارد. بر این اساس انگیزه‌  ایالات متحده آمریکا برای حضور نظامی در غرب آسیا در راستای  حفاظت و حمایت از متحدان نفتی  خود، کاهش یافته است. با چنین نگرشی، طرح کاهش حضور آمریکا در غرب آسیا  و انتقال آن به شرق آسیا از دوران اوباما مطرح شد. چرا که چین رقیب اصلی آمریکا محسوب می شد و دولت آمریکا برای کنترل این رقیب به دنبال تثبیت و تقویت موقعیت خود درشرق دور بود. اما پس از روی کار آمدن ترامپ در آمریکا، به دلیل منافع شرکت های بزرگ نفتی از جمله آرامکو و شرکت های تولید کننده سلاح که سود سرشاری را به آمریکا منتقل می کنند، دو کشور بار دیگر در صدد تعمیق روابط خود برآمدند؛ به طوری که هم زمان با سفر ترامپ به عربستان سعودی در ماه می 2017، یک قرارداد تسلیحاتی به ارزش 110 میلیارد دلار بین طرفین به امضا رسید.

بر این اساس روابط بین دو کشور در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ که با ولیعهدی محمد بن سلمان در اواسط سال 2017 همراه بود، گرم‌ تر شد. هر دو تلاش‌ها برای مقابله با ایران، رقیب اصلی منطقه‌ای عربستان سعودی را افزایش دادند. قتل جمال خاشقچی، روزنامه‌نگارمنتقد سعودی که در کنسولگری عربستان سعودی در استانبول ترکیه انجام شد، سبب فشار بر دولت ترامپ برای بازنگری در روابط با عربستان سعودی شد و بسیاری از اعضای کنگره آمریکا خواستار مجازات ریاض و ارزیابی دوباره روابط شده‌اند، اما دونالد ترامپ از هر گونه اقدامی علیه عربستان سعودی به خصوص محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، خودداری کرد. به طور کلی، در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ، جایگاه عربستان سعودی در سیاست خارجی آمریکا ارتقاء بی‌سابقه‌ای پیدا کرد. این ارتقاء روابط از طریق انعقاد توافق‌هایی انجام گرفته است که توافق فروش 110 میلیارد دلار تسلیحات از جمله آن است.

«دیوید اوتاوای David Ottaway » با انتشار تحلیلی در اندیشکده ویلسون  Wilson Centerمی نویسد: «ایالات متحده آمریکا و عربستان سعودی به دنبال انتشار ارزیابی سازمان جاسوسی سیا ((CIA مبنی بر اینکه محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در قتل جمال خاشقچی روزنامه‌ نگار برجسته سعودی در سال ۲۰۱۸ دست داشته است؛ وارد دوره جدیدی در شراکت ۷۶ ساله خود می‌شوند. پیش از این، یک رئیس جمهور آمریکا هرگز روابط شخصی خود را با وارث ظاهری سعودی که اغلب به عنوان حاکم واقعی پادشاهی خدمت کرده، قطع نکرده است، اما بایدن گفته است که از این پس تنها با ملک سلمان، پدر محمد و همتای رسمی رئیس جمهور آمریکا گفتگو خواهد کرد و تنها وزیر دفاع آمریکا می‌تواند با وزیر دفاع عربستان که محمد بن سلمان است، دیدار کند».

پس از پیروزی بایدن در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، «دیوید هاردن David Harden »، در نشریه «هیل  The Hill» نوشت: «درحالی که دولت ترامپ نقض حقوق بشر در عربستان سعودی را نادیده انگاشته، دولت بایدن استانداردهای بالاتری را در زمینه رعایت حقوق بشر از سوی دولت سعودی مطالبه نماید. زیرا دولت بایدن در روابط خارجی خود به دنبال ارزش‌های اخلاقی بیشتری است و چندین دهه است که عربستان سعودی برای ایالات متحده یک متحد مهم به حساب می‌آید اما روابط سیاسی که در دوران رئیس جمهوری ترامپ شکل گرفته و به سطح مکالمات واتساپی بین جرد کوشنر و محمد بن سلمان تنزل یافته بود، لازم است که به روابط راهبردی میان دو طرف تغییر یابد».

بایدن از زمان روی کار آمدن نیز اسناد مربوط به کشته شدن جمال خاشقچی را منتشر کرد؛ اسنادی که نشان می‌داد سازمان اطلاعات آمریکا بر این عقیده است که محمد‌بن‌سلمان، ولیعهد سعودی شخصاً در این جنایت دست داشته است. به‌نظر می‌رسد این موضوع در چشم انداز آینده نیز موضوعات هنجاری و حقوق‌بشری بر روابط عربستان سعودی و آمریکای بایدن سایه افکند. آمریکا در دوره بایدن خواستار اصلاحات سیاسی و اجتماعی و بهبود وضعیت حقوق ‌بشر در عربستان سعودی است و فشارهای این چنینی را بر ریاض افزایش می‌دهد. وزارت امور خارجه همچنین با اعمال محدودیت‌های روادید برای ۷۶ سعودی که تصور می‌شود در تهدید مخالفان در خارج از کشور دست داشته‌‌اند، بر اساس مصوبه «ممنوعیت خاشقچی  Khashoggi ban» که به یاد روزنامه‌ نگار سعودی که به شکل وحشیانه‌‌ای در اکتبر 2018 در داخل کنسولگری عربستان در استانبول به قتل رسیده و قطعه قطعه شده بود، یک سابقه جدید ایجاد کرده است.

 با این حال، محمد بن سلمان (MBS) عمداً ازمصوبه «ممنوعیت خاشقچی» یا هر تحریم دیگری در امان ماند تا از ارتباطات و همکاری بین دو دولت حفظ شود. شاهزاده «ترکی الفیصل Turki al-Faisal »، سفیر سابق عربستان سعودی در واشنگتن معتقد است به دلیل نقشی که محمد بن سلمان در جریان قتل خاشقچی داشته، بعید است که او در سال‌های آینده به کاخ سفید دعوت شود، موضوعی که بر روابط دو کشور در دوره بایدن تأثیر بسزایی خواهد داشت و شاید هم بن سلمان منتظر روی کار آمدن دونالد ترامپ باشد. دونالد ترامپ درادامه اواخر سال 2022 یک بار دیگراعلام کرد، برای انتخابات ریاست جمهوری 2024 آمریکا نامزد خواهد شد.