IRIB World Service

در دومين قسمت از مجموعه برنامه چشم انداز روابط ریاض - واشنگتن؛ روابط آمریکا و عربستان سعودی قبل از انقلاب سال 1357 بررسی می گردد.

آمریکا و عربستان سعودی روابط دیرینه اقتصادی و تسلیحاتی دارند. ماهیت رابطه آمریکا و عربستان سعودی از ابتداء حول محور نفت - امنیت بوده است. آمریکا تاکنون با بستن قراردادهای چند ده میلیارد دلاری تسلیحاتی با عربستان سعودی توانسته سود سرشاری کسب کند. در حال حاضر عربستان سعودی در بین کشورهای عربی منطقه‌ای همچنان بالاترین بودجه نظامی را داراست. این کشور از بزرگ‌ ترین واردکنندگان سلاح در جهان محسوب می‌شود و ایالات متحده همواره بیشترین سهم فروش تسلیحات نظامی را به این کشور داشته است. عربستان سعودی به واسطه افزایش بودجه نظامی خود به دنبال افزایش توان نظامی و به‌ تبع آن افزایش نقش و توان خود در مسائل منطقه‌ای بوده است. آمریکا یکی از مشتریان اصلی نفت عربستان سعودی و آل سعود نیز یکی از مشتریان بزرگ تسلیحات آمریکا است. به زعم حاکمان سعودی بخشی از امنیت عربستان سعودی با خرید تسلیحات تکمیل می‌شود.اما مشکل عربستان سعودی این است که افزایش توان نظامی نه تنها موجب اقتدار بیشتر این کشور نشده بلکه روز به روز وابستگی این کشور را به قدرت های مداخله گر در منطقه از جمله آمریکا بیشتر کرده است .

آنچه سبب تقویت وابستگی عربستان سعودی و آمریکا طی سال ‏ها و دهه‏ های قبل تا امروز شده است ، روند فروش مواد خام اولیه مثل نفت و خرید تسلیحات از آمریکا است که این روند از  موافقت‌نامه نظامی بین دو کشور در سال 1951 آغاز شد. در سال 1947 دولت «هری ترومن  Harry Truman » رسما به «عبدالعزیز بن سعود Abdulaziz Ibn Saud »، اطمینان داد که حمایت از تمامیت ارضی و استقلال سیاسی عربستان سعودی هدف اصلی آمریکا است. این تعهد اساس موافقت‌نامه همکاری متقابل دفاعی در سال 1951 شد. مطابق این موافقت‏نامه؛ آمریکا مجوز تأسیس پایگاه نظامی در عربستان سعودی را دریافت کرد و مقرر شد که آمریکا به عربستان سعودی سلاح بفروشد و وظیفه آموزش نظامیان سعودی را نیز بر عهده بگیرد. قرارداد نظامی 1951 دو کشور سبب وابستگی نیروهای مسلح عربستان سعودی به سلاح و آموزش نظامی آمریکا شد. به طور کلی باید گفت؛ روابط عربستان سعودی و آمریکا با نفت آغاز، با ارتباطات دیپلماتیک رسمی و با موافقت‏نامه نظامی تقویت و گسترده شد.

واشنگتن به ایجاد و تأمین نیاز نیروهای مسلح عربستان سعودی در سال های آغازین آن کمک نموده و عمده‌ ترین تأمین کننده تسلیحات پیشرفته عربستان سعودی از زمان افزایش ثروت نفتی این کشور در دهه 1970 بوده و تأمین امنیت ریاض را در برابر حمله خارجی تضمین کرده است. در مقابل این مسئله، عربستان سعودی در سطح جهانی و طی جنگ سرد در موضوعات دیپلماتیک، سیاسی و راهبردی عموماً در اتحاد با آمریکا عمل کرده و از ثروت نفتی خود برای کمک به دیگر دولت‌های حامی آمریکا در غرب آسیا و حمایت از نیروهای ضد کمونیستی در سراسر جهان استفاده کرده است.

میان خریدهای تسلیحاتی عربستان سعودی از آمریکا و امنیت این کشور ارتباط مستقیمی وجود دارد، همان‌ گونه که آمریکا برای کسب منافع اقتصادی، حساب ویژه‌ای بر فروش سلاح به عربستان سعودی باز کرده است. این موضوع به‌ حدی برای آمریکا حائز اهمیت است که یکی از دلایل اصلی نادیده گرفتن وضعیت وخیم حقوق‌بشر در عربستان سعودی عموما توسط دولت های 9 دهه گذشته آمریکا و به ویژه توسط دولت  ترامپ، اهمیت کسب درآمدهای تسلیحاتی از دولت سعودی می باشد.

با این حال، موضوع مهم این است که روابط امنیتی عربستان سعودی با آمریکا سبب شکل‌گیری ارتش قدرتمند برای عربستان که بتواند در مقابل تهدیدهای خارجی از آن دفاع کند، نشده است. به طور کلی، سیاست نظامی عربستان سعودی در خرید تسلیحات نظامی و قراردادهای تسلیحاتی چند میلیارد دلاری از آمریکا، این کشور را به لحاظ اقتصادی در شرایطی قرار خواهد داد که با سقوط ناگهانی قیمت نفت و یا عدم فروش تسلیحات نظامی و یا یک تنش جدی میان آمریکا و عربستان سعودی، ریاض دچار بحران  شود.

آنچه بعد از هزینه صدها میلیارد دلار درآمد نفتی نصیب خاندان آل سعود شده است یک ارتش قدرتمند که بتواند از خاندان سعودی در مقابل دشمنان داخلی و خارجی دفاع کند نیست، زیرا لازمه قدرت یک نیروی نظامی، استقلال آن است. ارتشی مستقل که فرماندهانش در مورد استراتژی نظامی مناسب برای کشور، کمیت نیروهای مسلح، جنگ‌افزارها و تاکتیک‌های مناسب تصمیم بگیرند. البته واردات تسلیحات و یا استفاده از مستشاران نظامی خارجی به هیچ وجه منافاتی با استقلال نیروهای مسلح یک کشور ندارد و امری رایج است. مشکل زمانی حاصل می‌شود که مستشاران نظامی خارجی درباره کم و کیف تسلیحات خریداری شده تصمیم بگیرند و نه ارتش کشور خریداری کننده آنها و این اتفاقی است که در مورد عربستان سعودی رخ داده است. به همین علت، عربستان سعودی برای دفاع از کشور در مقابل تهدیدات خارجی کماکان وابسته به آمریکاست.

 نفت عنصر مهمی در روابط دوجانبه آمریکا و عربستان سعودی است. این کشور تقریباً 17 درصد از ذخایر نفت شناخته شده جهان را در اختیار دارد و روزانه 9 میلیون و 800 هزار بشکه نفت تولید می‌کند که از این میزان بیش از 7 میلیون بشکه صادر می‌شود و یکی از بزرگ‌ ترین تولید‌کننده گان و صادر‌کننده نفت جهان به شمار می رود. اهمیت نفت در مراحل اولیه روبط آمریکا و عربستان سعودی به‌ حدی بود که سبب چرخش سیاست خارجی آمریکا نسبت به ریاض پس از جنگ جهانی دوم بود. به‌ طور کلی عربستان سعودی به استثنای تحریم نفتی 1973، خود را شریک قابل اطمینان ایالات متحده در حوزه نفت معرفی کرده است.

 «هری ترومن  Harry Truman»، رئیس‌ جمهور وقت آمریکا در سال 1950، کنترل این کشور را بر میدان‌های نفتی عربستان سعودی به‌ مثابه اصلی ضروری در چارچوب نبرد جهانی علیه کمونیسم تعریف کرد.  

مهم‌ترین هدف حکومت عربستان از تقویت روابط با آمریکا، امنیتی است و خواستار حمایت واشنگتن از آل سعود در داخل کشور و در سطح منطقه غرب آسیا است. عربستان سعودی همواره نگران مخالفت‌های داخلی به دلیل ساختار سیاسی خاص خود و نگران کاهش نفوذ خود در منطقه و قرار گرفتن زیر سایه رقیب سنتی خود یعنی جمهوری اسلامی ایران است.