سازش ننگین آبراهام (4)، موانع داخلی، منطقه ای و بین المللی اجرای آن
در قسمت چهارم مجموعه برنامه سازش ننگین آبراهام به موانع داخلی، منطقه ای و بین المللی اجرای طرح آبراهام می پردازیم.
موانع تحقق طرح آبراهام را میتوان در سه سطح داخلی، منطقهای و بین المللی مورد بررسی قرار داد. از جمله عوامل داخلی، بحث ساکنین فلسطینی است. با توجه به ابعاد متعدد طرح و پیامدهای آن برای مردم فلسطین و به طور خاص ساکنین غزه و کرانه باختری برای اجرای این طرح ننگین، ضروری است که مردم این منطقه حاضر به پذیرش آن شوند که طبیعتاً مردم فلسطین و جهان اسلام آن را نمی پذیرند. در واقع برای اجرای مفاد سرزمینی طرح، فضای آرام و امنیتی مورد نیاز است که مخالفت نکردن عموم مردم این مناطق، از اصلی ترین لوازم آن می باشد. روحیه جهادگرایانه فلسطینیان به خصوص اهالی غزه، نشان داد که افکار عمومی این منطقه، به راحتی تن به پذیرش چنین طرحی نخواهند داد. از آنجایی که تشکیلات خودگردان نیز حاضر به پذیرش مفاد طرح نشده است، به نظر نمی رسد که ساکنان کرانه حاضر به پذیرش بی قید و شرط آن شوند. تاکنون هیچ یک از جریانهای سیاسی فلسطین حاضر به پذیرش معامله قرن نشده اند. به نظر نمیرسد تشکیلات خودگردان و فتح نیز به راحتی حاضر شوند اجازه اجرای طرح را بدهند، به گونهای که حماس در بیانیه هفتاد و یکم خود، بر حق مسلّم فلسطینیها، تاکید کرده است. همچنین جنبش فتح نیز آمادگی خود را برای رویارویی هر طرحی که علیه فلسطین است، اعلام کرده است.
در بیانیه دولت فلسطین در مخالفت با توافق آبراهام آمده است: «توافق امارات متحده عربی با رژیم اسرائیل برای عادیسازی روابط خیانت به قدس، مسجدالاقصی و مساله فلسطین است. همچنین این اقدام تصمیمات طرح صلح عربی، اتحادیه عرب و نشستهای سازمان همکاری اسلامی و مشروعیت بین المللی را نابود کرد.»
در همین راستا «حنان عشراوی»، عضو کمیته اجرایی سازمان آزادیبخش فلسطین طی مطلبی در توئیتر خطاب به محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی گفته است: «لطفا به ما خوبی نکن ما برگ انجیر کسی نیستیم. شاید تو از به سرقت رفتن کشورت رنج نکشیده باشی، درد زندگی در اسارت اشغالگر را هرگز نچشیده باشی، هرگز تخریب منزلی یا قتل دوستانت را شاهد نبوده باشی و هرگز دوستانت تو را نفروخته باشند.»
در این بخش ابعاد منطقه ای تحقق عادی سازی روابط اعراب با رژیم صهیونیستی، واکاوی می گردد. تحقّق طرحی اینچنینی آن هم در رابطه با نخستین قبله گاه مسلمانان، بیتردید نیاز به همراهی افکار عمومی و فضای اجتماعی جهان اسلام دارد. اگر مردم منطقه حاضر به همراهی با آن نشوند، نه تنها کشورهایی چون مصر، اردن، عربستان سعودی و تا حدودی امارات بلکه کشورهای دیگر نیز با چالشهای جدّی نارضایتی داخلی و بالا گرفتن تضادهای ملی روبرو خواهند شد. از این رو، به نظر میرسد که نظامهای سیاسی حاکم بر کشورهای منطقه نیز تا جایی که کار به نزاع ملی نکشد، با اجرای طرح آبراهام همسو و همراه خواهند بود. بنابراین و با توجه به تصویر منفی رژیم صهیونیستی در منظر عمومی مردم که جلوه هایی از آن در جریان جام جهانی 2022 در قطر دیده شد، و اقدامات موذیانه فرهنگی، امنیتی و سیاسی این رژیم با هدف سیطره کامل بر بیت المقدس به نظر نمیرسد که افکار عمومی جهان اسلام حاضر به پذیرش چنین طرحی شود.
اجرای معامله قرن و پروژه آبراهام در عرصه فرامنطقهای با دو مشکل جدی روبرو بود که یکی به تغییر دولت در آمریکا و دیگری هم به تقابل سیاسی و راهبردی روسیه، آمریکا و اروپا در مسائل مربوط به غرب آسیا مربوط میشود. با پایان یافتن عمر دولت ترامپ، این طرح ها با چالش های بیشتری مواجه شده اند. در حال حاضر نیز با توجه به جنگ اوکراین و شکاف میان روسیه و رژیم صهیونیستی به نظر نمیرسد که روسیه به عنوان یکی از بازیگران فعال در فضای کنونی غرب آسیا، از این طرح حمایت کند. لذا نمیتوان گفت که معامله قرن و آبراهام با موانع بین المللی روبرو نیست و همه چیز بسته به پذیرش و اجماع منطقهای است.
روسها در مسئله فلسطین بسیار فعال و پویا عمل کردهاند. موضع روسها همواره تحقق دو دولت بر اساس مرزهای قطعنامه سال ۱۹۴۸ است. از این منظر روسها موضعگیریهای نسبتاً خوبی در حمایت از نواز غزه و مخالفت با شهرکسازیها داشتهاند. اگر مسکو بر اساس اصول پیشین خود در مسئله فلسطین قضاوت و برخورد کند از مخالفین معامله قرن خواهد بود. «الکساندر زاسپکین سفیر روسیه در لبنان» درباره مواضع روسیه در خصوص معامله قرن گفته است: «رژیم اسرائیل از ضعف عربی استفاده میکند و معامله قرن «تسلیم شدن» است نه «صلح»؛ ما معتقدیم، برخی سیاستهای رژیم اسرائیل که مناسب برخی کشورهای عربی است، برای دیگر کشورها مثلاً در سوریه، لبنان و فلسطین، مناسب نیست.»
انگلستان و فرانسه دو بازیگر مهم اروپایی در موضوع فلسطین و تحولات پیرامون آن هستند.این دو بازیگر طبق اصول همیشگی خود که راه حل مسئله فلسطین را تحقق دو دولت بر اساس مرزهای قطعنامههای شورای امنیت میداند، با معامله قرن به طور کامل موافق نیستند. جوزف بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره ی معامله ننگین قرن بیانیه ای صادر و اعلام کرده است که اتحادیه اروپا به راه حل دو کشور براساس مرزهای سال ۱۹۶۷ پایبند است و بر لزوم ایجاد یک کشور مستقل، دمکراتیک، یکپارچه و پایدار فلسطینی تاکید کرده است. جوزپ بورل مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در این خصوص گفته است: «ابتکار آمریکایی با معیارهای پذیرفته شده در سطح بین المللی فاصله زیادی دارد. اتحادیه اروپا همچنان پایبند راه حلی مبتنی بر مذاکره و گفتگو برای مناقشه غرب آسیا است که در آن همزیستی دو کشور بر مبنای مرزهای سال ۱۹۶۷ و امکان مبادله زمین به گونهای هم طراز و بر اساس تفاهم طرفین پیش بینی شده باشد.»
بورل معتقد است: «برای دستیابی به یک صلح پایدار مسائل نهایی باید در مذاکرات مستقیم بین دو طرف حل و فصل شود. این مسائل شامل مرزها، سرنوشت بیت المقدس، امنیت و مسئله پناهجویان میشود. ما به خصوص درباره اظهارات مربوط به ضمیمه کردن دره اردن و سایر بخشهای ساحل غربی نگرانیم. هر گامی در راستای ضمیمه کردن این مناطق ممکن است مورد چالش قرار بگیرد.» با این اوصاف حتی این احتمال وجود دارد که اتحادیه اروپا علیه این تصمیم به اقدامی حقوقی دست بزند.
جمهوری اسلامی ایران با کمکهای انسان دوستانه خود به مردم مناطق پیرامونی خود، مبارزه واقعی با تروریسم و حمایت همه جانبه از آرمان فلسطین، وجههای مثبت و مردمی در منطقه دارد. چنین وجههای در کنار قدرت نظامی، گستره نفوذ و اثرگذاری بالایی نه تنها در بین مردم که حتی بین مسئولین کشورهای منطقه را ایجاد کرده است. به همین دلیل، موضعگیریهای ایران در قبال مسائل منطقه، امروزه بیشتر مورد توجه قرار میگیرد. در خصوص معامله قرن و پروژه ی آبراهام نیز ایران همسو با گروه های مقاومت فلسطینی بر مخالفت با این طرح تاکید کرده است. با مخالفت رسمی و قطعی جمهوری اسلامی ایران با معامله قرن، به نظر میرسد تحقق نهایی و کامل معامله، ممکن نیست. کما اینکه مقام معظم رهبری درباره طرح معامله قرن فرمودند: «البتّه بدانند که این معامله قرنی که آنها فکر کردهاند، به توفیق الهی هرگز تحقّق نخواهد یافت.»