IRIB World Service

در قسمت چهارم مجموعه بررسی رویکرد داکا به رژیم تل آویو؛ علت حذف عبارت سفر به جز اسراییل در گذرنامه های بنگلادش، بررسی می گردد.

جهان عرب در سه مقطع زمانی متفاوت به طرف عادی­ سازی مناسبات با رژیم اسرائیل جهت ­گیری کرده است که این اقدامات، عامل مهمی در کاهش احساسات ضد صهیونیستی در سطح رهبران برخی از کشورها از جمله در جنوب آسیا شده است. مقطع اول زمان  امضاء موافقتنامه ننگین کمپ دیوید بین مصر و رژیم اسرائیل با میانجیگری آمریکا در سال 1979میلادی بود. مقطع دوم زمان موافقتنامه موسوم به وادی عربه در سال 1994 که به برقراری مناسبات رسمی بین کشور پادشاهی اردن و رژیم اسرائیل منتهی شد. مقطع سوم زمان توافق سازمان آزادی­بخش فلسطین و اسرائیل و سازماندهی مذاکرات مادرید که در نهایت به توافق اسلودر 13 سپتامبر 1993 منتهی شد.

 هر سه اقدام اعراب در نزدیک شدن به رژیم صهیونیستی، فضا را برای آغاز حرکت ­های مشابهی از طرف کشورهای دیگر مساعد کرد. دولت­ هائی نظیر هندوستان و بنگلادش و حتی پاکستان که سابقة روشن­ تری در مخالفت با رژیم اسرائیل دارد وقتی شاهد روند سازش تشکیلات خودگردان فلسطین و کشورهای عربی می­ شوند، دلیلی برای ادامه سیاست­ های ضدیت با رژیم اسرائیل نمی ­بینند. این موضوعی است که برخی از رهبران و سیاستمداران عرب خود به آن اذعان دارند. از جمله  محمد بن زائد ولیعهد امارات متحدة عربی در یک اظهارنظر صریح و با خیانت به آرمان مردم فلسطین گفته است: امیدواریم که توافق امارات و اسرائیل الهام­ بخش کشورهای منطقه باشد.

 این­گونه رویکردها در جهت­ گیری مقامات بنگلادش بی­ تأثیر نبوده است. البته این الهام ­بخشی اعراب سازشکار تنها در بنگلادش مؤثر نبوده است و قبل از آن ، این تاثیر را در هندوستان به نحو برجسته­ تری شاهد بوده­ ایم. خیلی از صاحب­ نظران در شبه قارة هند روی این موضوع که تمایل به سازش اعراب با دشمن اصلی­ شان در غرب آسیا عامل مهمی در علنی کردن مناسبات پنهانی هندوستان و رژیم اسرائیل بوده است و خود این موضوع فضای مساعدسازی برای رهبران بنگلادش بوجود آورده است، تأکید کرده ­اند. هرچند که نباید از سیاست­ های آمریکا و دیدگاه ­های مطرح شده در نهادهای حامی رژیم اسرائیل در آمریکا هم نباید غفلت کرد. ولی آن­چه مسلم­ است، هندوستان از فرصت بوجود آمده، به سرعت بهره گرفت و مناسبات پنهانی خود را علنی کرد و این موضوع بر رویکرد بنگلادش نیز تاثیر گذار بوده است .

 ظن غالب در این خصوص این است که حذف عبارت «به جز اسرائیل» از گذرنامه­ های جدید بنگلادش اولین گام جدی و علنی دولت حزب عوامی لیگ به طرف نزدیک شدن روابط به رژیم صهیونیستی باشد. این نزدیک شدن احتمالاً با تشویق هندوستان و به امید کسب امتیازاتی از جمله خریدهای تسلیحاتی پیشرفته از رژیم صهیونیستی باشد. البته روشن است که دولت بنگلادش به شدت از مخالفت افکار عمومی و احزاب اسلامی آگاه است و از این زاویه می­ توان تصور کرد که رفع محدودیت سفر به اسرائیل، اولین حرکت بصورت علنی بمنظور سنجش میزان مخالفت­ های مردمی می باشد.

اگر دولت بنگلادش به این ارزیابی برسد که مخالفت ­های مردمی آنقدر جدی نخواهد بود که قدرت دولت را به چالش بکشد، دور از ذهن نخواهد بود که گام ­های جدی ­تری بردارد؛ ولی اگر شدت مخالفت­ ها به حدی باشد که قدرت حزب حاکم را به چالش جدی بکشاند و یا فرصت بهره ­برداری به حزب رقیب ملی بنگلادش در انتخابات آتی بدهد، احتمالاً دولت خانم شیخ حسینه با احتیاط بیشتری عمل خواهد کرد و شتاب غیرلازمی در ارتقاء مناسبات و علنی کردن آن با اسرائیل نخواهد کرد. عبارت «به جز اسرائیل» که از گذرنامه­ های این کشور حذف شده، با استقبال گسترده رژیم صهیونیستی روبرو شده و این رژیم ، آن را فرصت جدیدی برای تماس با بنگلادش ارزیابی کرد. در مقابل، سازمان­ های فلسطینی به شدت نگران این چرخش در سیاست دولت بنگلادش شده ­اند و نارضایتی خود را علناً بیان کرده اند.

در گذرنامة سابق بنگلادش عبارتی به این مضمون وجود داشت «این گذرنامه برای همة کشورهای جهان جز اسرائیل معتبر است...» آن­چه که در گذرنامه های جدید الکترونیک بحث ­انگیز شده است، حذف عبارت «به جز اسرائیل» است. اما این­که چرا دولت حزب عوامی لیگ با آن سابقه مخالفت­ اش با رژیم اسرائیل و حمایت ­اش از فلسطین اقدام به حذف «به جز اسرائیل» از گذرنامه­ های جدید بنگلادش کرده است، موضوع قابل تأملی است. به ویژه آنکه برای مقامات دولتی از قبل روشن بوده است که چنین تصمیمی با مخالفت جامعة مسلمان بنگلادش روبرو خواهد شد. دلایل واقعی پشت پرده هرچه باشد در پی بروز مخالفت­ های مردمی، مقامات دولتی ناچار شدند اقدام به توجیه این تصمیم خود بکنند تا از دامنة مخالفت ­ها بکاهند.

در این­ باره، مقامات دولتی ضمن ادعای استاندارد کردن گذرنامه های جدید الکترونیک، روی چندمحور تمرکز نسبی داشتند ولی نتوانستند افکار عمومی را قانع سازند. از مجموع اظهارنظرهای مقامات بنگلادش می­ توان چنین استنباط کرد که نوعی تقسیم کار وجود داشته و هر کدام از مقامات روی محور خاصی تمرکز داشته اند تا موضوع حذف عبارت «به جز اسرائیل» را کم اهمیت جلوه دهند و آن را به معنای تغییر در سیاست­ های گذشته ندانند. ژنرال «ایوب چودری» رئیس دپارتمان مهاجرت و گذرنامة بنگلادش مدعی شده است که این گذرنامه ها به تنهائی برای سفر به رژیم اسرائیل کافی نیست و نیاز به روادید هست و اسرائیل در بنگلادش سفارت ندارد که کسی بتواند روادید دریافت کند.

 با این حال با حذف عبارت ممنوعیت سفر به اسرائیل از گذرنامه ­های بنگلادش در سال 2021 میلادی تردیدهایی در این­باره بوجود آورده است که ممکن است در سیاست­ های گذشته بنگلادش تغییراتی بوجود آمده است. بویژه اینکه این اقدام بنگلادش همزمان با تحرکات امریکا برای عادی سازی مناسبات برخی از کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی در چارچوب پروژه ننگین آبراهام صورت گرفته است . بنظر می رسد مقامات داکا، به دلیل شدت مخالفت­ های مردمی از علنی کردن تحرکات شان برای عادی سازی مناسبات با رژیم تل آویو، خودداری می­ کنند و به دنبال فرصت مساعدی هستند که با اتخاذ شیوه­ هایی مشابه هندوستان، سطحی از مناسبات با رژیم اسرائیل را برقرار نمایند. این در شرایطی است که مردم بنگلادش نیز مانند مردم کشورهای عربی و اسلامی با هرگونه عادی سازی مناسبات با رژیم نامشروع اسرائیل مخالف هستند .