IRIB World Service

در بخش 6، تحرکات روسیه، آمریکا، فرانسه و اتحادیه اروپا در شرق مدیترانه بررسی می شود.

علاوه بر اینکه بازیگران منطقه ای در شرق مدیترانه مانند یونان، قبرس، مصر و رژیم اسرائیل به دنبال محدود کردن ترکیه هستند، بازیگران فرامنطقه ای یعنی روسیه، آمریکا، فرانسه و اتحادیه اروپا نیز ادعای استفاده از منابع انرژی شرق مدیترانه را دارند.

روسیه به هیچ‌ وجه مایل نیست سهم این کشور در بازار گاز اروپا کاهش یابد. اگر شرایط لازم برای صادرات منابع گاز دریای مدیترانه به بازار اتحادیه اروپا فراهم شود، به معنای کاهش سهم روسیه در بازار گاز اتحادیه اروپا در سال‌های آینده خواهد بود. به این دلیل، روسیه با دقت تحولات شرق مدیترانه را رصد می‌کند. روسیه نگران افزایش حضور آمریکا در این منطقه است. در ماه دسامبر سال 2019، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، ماریا زاخارووا، طی بیانیه‌ای نگرانی مسکو را نسبت به حضور نیروهای آمریکایی در منطقه و به‌ویژه قبرس اعلام کرد. وی هشدار داد که حضور نظامی آمریکا در قبرس، مقابله به‌مثل روسیه را در پی خواهد داشت.

طی سال‌های اخیر روسیه توان جنگ الکترونیک در مدیترانه شرقی را افزایش داده به گونه‌ای که مقامات ارتش آمریکا بار‌ها نسبت به این مساله واکنش نشان داده اند. روسیه تلاش می کند از حداکثر قابلیت توان مانور خود در مدیترانه شرقی استفاده کند و از نفوذ آمریکا در مدیترانه شرقی بکاهد. جنگنده‌های سوخو ـ. ۳۵ روسیه در مدیترانه توانایی عملیات شناسایی هواپیما‌های آمریکایی p-8A را محدود کرده­اند. استراتژی کرملین در مدیترانه شرقی ترکیبی از منافع سه گانه سیاسی، ژئوپلیتیکی و انرژی است. در این راستا روسیه، دو پایگاه مهم طرطوس و لاذقیه را در غرب سوریه برای حضور ژئوپلیتیک در مدیترانه شرقی تاسیس نموده و به دنبال مذاکره با سایر کشور‌ها برای پایگاه‌های بیشتر در مدیترانه شرقی است.

پوتین به خوبی توانست در بحران سوریه، در مواردی همسوی‌هایی بین مسکو و آنکارا ایجاد کند که عملا منجر به تضعیف نقش اروپا و آمریکا در سوریه شد. از سوی دیگر با قرارداد فروش اس -۴۰۰ به عنوان یکی از تسلیحات استراتژیک و صادراتی روسیه به ترکیه، وابستگی نظامی ترکیه به ناتو را کاهش دهد. البته یونان نیز به عنوان یکی ازاعضای ناتو و کشور‌های ساحلی مدیترانه شرقی از جایگاه مهمی برای روسیه برخوردار است و جزو کشور‌هایی هست که مسکو می کوشد روابط آن با ناتو را سست کند.

آمریکا نیز به شکل غیرمستقیم، دارای منافعی در شرق مدیترانه است. بازار انرژی اتحادیه اروپا، همواره مد نظر آمریکا نیز بوده است. کاهش وابستگی اروپا به گاز روسیه و افزایش واردات ال ان جی از آمریکا، از جمله اهداف مهمی است که نقش فعالی در دیپلماسی انرژی آمریکا در خصوص اتحادیه اروپا ایفا می‌کند. فراهم شدن امکان صادرات منابع انرژی دریای مدیترانه به بازار اروپا، خبر خوبی برای آمریکا نخواهد بود. در همین چهارچوب، اگر منابع انرژی دریای مدیترانه نتواند به بازار مصرف منطقه‌ای منتقل شود، به معنای حفظ سهم آمریکا و روسیه در بازار جهانی گاز خواهد بود. آمریکا در شرق مدیترانه، نگران از افزایش نفوذ روسیه است. به همین دلیل تلاش می­ کند تا با استفاده از ظرفیت و توان یونان، قبرس و رژیم اسرائیل، معادلات انرژی این منطقه را مدیریت کند. در حالی که حضور مستقیم آمریکا در مدیترانه شرقی کمرنگ می­شود، واشنگتن به دنبال تقویت محور قبرس، مصر و رژیم صهونیستی در مدیترانه شرقی در برابر محور ترکیه و روسیه است. بنابراین محیط استراتژیک در مدیترانه شرقی به صورت آهسته و پیوسته درحال تبدیل به قطب بندی‌های سیاسی و نظامی با محوریت روسیه و آمریکاست. در این میان روابط ترکیه با روسیه و یونان با آمریکا وضعیت بهتری دارد.

یکی از مهم­ترین تحولات سال 2020 میلادی در شرق مدیترانه، قدرت نمایی فرانسه در برابر ترکیه بود. در سال 2020، به دنبال بروز تنش میان ترکیه و یونان، فرانسه بزرگترین کشتی جنگی خود به نام شارل دوگل را علیه ترکیه به مدیترانه اعزام کرد. در جریان این تنش‌ها، مقامات فرانسه مواضع بسیار منفی علیه ترکیه اتخاذ نمودند که با واکنش آنکارا روبه‌رو بوده است. به باور ماکرون، ترکیه به دلیل توهم ناشی از تاریخ امپراتوری عثمانی، در شرق مدیترانه جاه طلبانه عمل می‌کند و از خروج آمریکا و ناتو از منطقه سود می‌برد. از نظر فرانسه، ترکیه دیگر در دریای مدیترانه شرقی، شریک به حساب نمی‌آید و اروپا باید برای رویارویی با سیاست تهاجمی ترکیه، بطور مشترک حرکت کند. در این راستا ماکرون می گوید از کشورهای اروپایی می‌خواهیم تا «صدای متحدتر و واضح‌تری» در برابر ترکیه داشته باشند.

اروپایی‌ها در نگاه سنتی خود همواره در موضع دفاع از یونان به عنوان بازمانده تمدن اروپای باستانی در مقابل بقایای امپراتوری عثمانی، قرار می‌گیرند. روی دیگر این سکه اما این است که بیشتر اعضای اتحادیه اروپا عضو پیمان نظامی ناتو بوده و ملزم به دفاع از منافع ترکیه نیز در صورت بروز درگیری نظامی هستند. بر این اساس به نظر می رسد بخشی از اتحادیه اروپا، به ویژه آلمان، به دنبال گفتگو با ترکیه است. اما تداوم عملیات حفاری ترکیه در شرق مدیترانه باعث شد که سران اتحادیه اروپا در نشست 10 دسامبر 2020 در بروکسل با افزایش تحریم علیه ترکیه موافقت کنند. نیاز بازار اروپا به منابع جدید انرژی و موقعیت خاص شرق مدیترانه و همچنین وضعیت اقتصادی نامناسب کشورهای ذینفع، مجموعا شرایط پیچیده­ ای به وجود آورده که می ­تواند منجر به تنش شود. با توجه به این شرایط اتحادیه اروپا به مانند آمریکا در مسیر تقابلی  با ترکیه قرار گرفته است.

علیرضا جباری، کارشناس مسائل بین الملل در ایران، با توجه به منازعات فزاینده در شرق مدیترانه می گوید: آمریکا با هدف کسب منافع و نیز برهم زدن بیشتر اوضاع در سال 2020 اعلام کرد که به مدت یک سال تحریم های تسلیحاتی نیکوزیا پایتخت قبرس را لغو می کند. طرح این موضوع با توجه به این که تنش‌ها میان ترکیه و یونان بر سر منابع نفت و گاز شرق مدیترانه در ماه های اخیر ابعاد تازه‌تری به خود گرفته است، می تواند شرایط را بیش از گذشته پیچیده و خطرناک تر کند. البته نمی توان در شرایط کنونی متصور رخداد یک جنگ در شرق مدیترانه میان ترکیه و یونان بود. هرچند برخی از کشورها از جمله فرانسه و آمریکا در جهت اهداف خود بر طبل جنگ می کوبند و بی میل نیستند برای فروش تسلیحات نظامی خود مقدمات یک جنگ خانمانسوز را در شرق دریای مدیترانه فراهم سازند.