IRIB World Service

در بخش 5، تقابل ترکیه با مصر، رژیم صهیونیستی و اردن بررسی می شود.

شرق مدیترانه به دلیل اهمیت ژئوپلیتیکی خود، اکنون بیش از هر زمان دیگری محل اختلاف است. چرا که از یک سو دروازه ورودی به دریای سرخ از طریق مصر و از سوی دیگر ورودی قاره اروپا است. اکتشاف نفت و گاز در دریای مدیترانه و مخصوصا در اطراف جزیره قبرس، نقش و اهمیت خاصی در امنیت انرژی کشورهای همسایه و بازیگران ذی نفع و ذی ادعا دارد. در مورد اینکه کدام بازیگر می­تواند از منابع انرژی موجود در منطقه مدیترانه شرقی بهره برداری کند، اختلاف نظر جدی وجود دارد. در ادامه به رویکرد مصر و رژیم صهیونیستی و همچنین اردن، لبنان و سوریه در این زمینه می پردازیم.

مصر در چند سال اخیر توانسته در شرق مدیترانه، در توافق با رژیم صهیونیستی، بخشی از نیازهای گازی خود را تأمین کند و حتی به فکر صادرات باشد. اما، چالش های عمیق بین مصر و ترکیه، موجب آن شده که صدور گاز به اروپا، با مانع روبرو شود. به دنبال امضای قرارداد جنجالی مصر با یونان در سال 2020 میلادی در خصوص ترسیم مرزهای آبی در شرق مدیترانه، مصر و یونان اقدام به اکتشاف نفت و گاز طبیعی در آن بخش از شرق مدیترانه که از آن  به عنوان منطقه انحصار اقتصادی نام می برند، کرده اند. آثار توافق آتن- قاهره در هشتمین نشست سه‌جانبه سران کشورهای یونان- قبرس- مصر در نیکوزیای قبرس در اکتبر سال 2020 میلادی نمایان بود. اگرچه قبرس مدعی است روابط با مصر و یونان، علیه هیچ کشوری نیست و هدف برقراری ثبات و امنیت در شرق دریای مدیترانه است، اما صریحاً تأکید دارد اقدامات غیرقانونی ترکیه در شرق مدیترانه، ثبات منطقه‌ای را از بین می‌برد. سه کشور یونان- قبرس- مصر، از ترکیه خواسته‌اند به‌منظور دستیابی به توافقی در مورد تحدید مناطق دریایی، ارجاع پرونده به دادگاه بین‌المللی را بپذیرد. ترکیه در واکنش به نشست نیکوزیا تأکید دارد، اگرچه سه کشور یونان، قبرس و مصر مدعی حمایت از صلح و همکاری در مدیترانه شرقی هستند اما دنبال محدود کردن ترکیه می باشند.

رژیم صهیونیستی، یکی از بازیگران تنش زا در شرق مدیترانه است که تلاش می کند در عین حال، به یک بازیگردان تبدیل شود. اما صهیونیست‌ها نگرانی زیادی در مورد تفاهمنامه ترکیه و لیبی دارند؛ چراکه برنامه آنها برای ساخت یک خط لوله هزار و 900 کیلومتری و انتقال گاز میدان فراساحلی لویاتان به اتحادیه اروپا با بن‌بست روبه‌رو شده است. 

رژیم صهیونیستی با رویکرد ضد ترکیه ای برنامه ویژه‌ای برای تصاحب منابع گازی دریای مدیترانه تدارک دیده است. در سال 2017 میلادی نشستی با حضور سران رژیم صهیونیستی، یونان و مصر، در قاهره برگزار شد که محور اصلی مذاکرات آن نشست، بهره‌برداری از منابع دریای مدیترانه بود. امید شکری، کارشناس دیپلماسی و امنیت انرژی در ایران می گوید: در ماه فوریه سال ۲۰۱۷ میلادی، رژیم صهیونیستی و مصر یک قرارداد ۱۵ میلیارد دلاری برای صادرات گاز امضا کردند. طبق این قرارداد، شرکت «دِلِک انرژی» (Delek Group) رژیم اسرائیل همراه با شرکت «نوبل» (Noble Energy)، ۶۴ میلیارد متر مکعب گاز از میدان‌های «لِویاتان» و «تامِر» را به شرکت خصوصی «دولفینوس» مصر صادر خواهند کرد.

علاوه بر نشست سال 2017، در ژانویه 2019 میلادی، رژیم اسرائیل به همراه قبرس، یونان و اردن، تشکیلات خودگردان فلسطین، ایتالیا و امارات متحده عربی مجمع گاز مدیترانه شرقی (EMGF) را ایجاد کردند. سازمانی که هدف آن هماهنگی سیاست های گازی در شرق مدیترانه است. اما با توجه به اختلافات جدی ترکیه با یونان و قبرس، در این مجمع گازی، جایی برای ترکیه در نظر گرفته نشده است.

عیران لیرمان (Eran lerman) رئیس موسسه استراتژیک و امنیتی اورشلیم (Jerusalem Institute for Strategy and Security)، تحرکات ترکیه در شرق مدیترانه را تهدیدآمیز می داند و برای سرپوش گذاشتن به اتحاد رژیم صهیونیستی ، یونان و قبرس علیه ترکیه در شرق مدیترانه مدعی است: «در صورتی که نزاع‌ها در شرق دریای مدیترانه به سطح نابسامانی و وقوع درگیری نظامی برسد، رژیم اسرائیل نمی‌تواند به صورت مستقیم علیه ترکیه در کنار یونان و قبرس قرار گیرد ».

به باور سران رژیم صهیونیستی، در سطح ژئواستراتژیک و اقتصادی، رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه بر تعیین نقشه مرزهای اقتصادی آب‌ها در شرق دریای مدیترانه متمرکز است و این به ضرر این رژیم است. توافقی که ترکیه با دولت وفاق ملی لیبی در نوامبر ۲۰۱۹ منعقد کرد تعیین نقشه تقسیم آب‌های اقتصادی در شرق دریای مدیترانه را به دنبال داشت. از آنجایی که رژیم صهیونیستی، در شرق مدیترانه، له قاهره و آتن و علیه طرابلس و آنکارا موضع گرفته، بنابراین، با توافق ترکیه و لیبی مخالفت می­کند و آن را سندی در راستای نادیده گرفتن حوزه جغرافیایی جزیره کرت و مصر می­بیند.

از منظر تل آویو، تعمیق همکاری اطلاعاتی رژیم صهیونیستی با یونان، مصر و قبرس عنصری اساسی برای مقابله با چالشی است که ترکیه ایجاد می‌کند. فعالیت‌های نظامی مشترک این بازیگران در رویارویی با تسلیحات دریایی ترکیه مطرح است.

علاوه بر قبرس، یونان، مصر و رژیم صهیونیستی، اردن، لبنان و سوریه نیز از دیگر بازیگرانی هستند که در شرق مدیترانه، به عنوان ذینفع شناخته می­شوند. در این میان، اردن توانسته در مجمع گاز شرق مدیترانه، از حمایت مصر و رژیم صهیونیستی برخوردار شود. اما فعلا مشکلات داخلی لبنان و بحران سوریه، اجازه نداده که بیروت و دمشق نیز در مدیترانه شرقی، به صورت جدی، به دنبال سهم و حق خود باشند. در مورد فلسطین نیز باید گفت؛ با وجود آن که تشکیلات خودگردان، در آغاز در مجمع گاز شرق مدیترانه جای گرفت اما حالا تلاش برای حذف فلسطین جدی شده و رژیم صهیونیستی با طرح این بهانه که تشکیلات خودگردان، ارتباط خود را با تل آویو قطع کرده، بدنبال حذف فلسطین از این مجمع است.

به باور رژیم صهیونیستی، یونان، مصر و حتی قبرس، این بازیگران در شرق مدیترانه، با پدیده­ ای به نام «چالش ترکیه» مواجه هستند. نشست سران رژیم صهیونیستی، یونان و مصر در سال 2017 در قاهره، نشست سران سه کشور یونان، قبرس و مصر در سال 2019 در نیکوزیا و همچنین تشکیل مجمع گاز مدیترانه شرقی در ژانویه 2019، گواه جبهه گیری رژیم صهیونیستی، یونان، مصر و قبرس علیه ترکیه است.