IRIB World Service

در قسمت نهم مجموعه برنامه ی، تهدیدات بیولوژیک؛ مسئولیت کشورها و سازمان های بین المللی، مسئولیت کشور ها برای مقابله با سلاحهای بیولوژیکی، بررسی خواهد شد.

هر گونه تحقیق، تولید، توسعه و نگهداری و کاربرد سلاح های بیولوژیکی مصداقی از اعمال متخلفانه بین المللی محسوب می شوند و دولت ها در این خصوص مسئولیت دارند. فصل اول پیش نویس مسئولیت دولت ها، هر عمل متخلفانه دولت ها را باعث ایجاد مسئولیت برای آنان می داند و ترک فعل قانونی را جزو اعمال متخلفانه بر می شمرد. برخی از اصول عمومی پیش نویس مسئولیت کشورها در مقابل اعمال متخلفانه بین المللی را که در سال 2001م مصوب گردید، می توان اینگونه شرح داد: هر عمل متخلفانه بین المللی یک کشور، مسئولیت بین المللی آن کشور را به دنبال دارد. عمل کشور زمانی متخلفانه است که رفتاری اعم فعل یا ترک فعل، منجر به نقض تعهد بین المللی گردد. توصیف عمل یک کشور به عنوان عمل متخلفانه برعهده حقوق بین الملل بود و تحت قوانین داخلی کشورها قرار نمی گیرد.

در فصل دوم پیش نویس مسئولیت دولت ها، راهکارهای انتساب رفتار متخلفانه به دولت ها مورد بررسی قرار می گیرد. در این فصل عنوان می شود هر گروه یا ارگان رسمی کشوری که عملی متخلفانه را مرتکب شود، مسئولیت تخلف را برای دولت خود ایجاد کرده است. به طور کلی رفتار کلیه نهادها، اشخاص، اتباع و حتی جنبش های شورشی که دولت جدید را در دست می گیرد نیز به عنوان عمل آن کشور در حقوق بین الملل دانسته می شود.در فصل سوم پیش نویس کنوانسیون مسئولیت دولت ها تاکید می شود که نقض یک تعهد بین المللی، تخلف و موجب ایجاد مسئولیت برای دولت متخلف می شود. نقض یک تعهد بین المللی توسط یک کشور هنگامی رخ می دهد که عمل آن کشور با تعهدات بین المللی اش، مطابق نباشد. از این منظر هر گونه اقدامات کشورهای عضو کنوانسیون سلاح های بیولوژیکی (BWC) که به منزله نقض تعهدات آنها براساس این کنوانسیون باشد، نقض تعهد بین المللی و تخلف محسوب می شود و برای این کشورها مسئولیت ایجاد می کند.

در فصل چهارم پیش نویس طرح مسئولیت دولت ها (2001) مسئولیت یک کشور در مورد عمل متخلفانه کشور دیگر مورد بررسی قرار می گیرد. بر این اساس هر کشوری که در همکاری با کشور دیگر در اجرای عمل متخلفانه معاونت و مساعدت نماید، متخلف است. همچنین هر کشوری بخواهد کشور دیگری را به عمل متخلفانه هدایت و کنترل نماید، از منظر بین المللی مسئول است. از این منظر، تبادلات علمی و امنیتی که امریکا با رژیم صهیونیستی برای تولید سلاح های بیولوژیکی انجام می دهد و همچنین همکاری امریکا و انگلستان برای ساخت آزمایشگاه های نظامی بیولوژیکی، برای همه طرفین مسئولیت بین المللی ایجاد می کند. فصل پنجم پیش نویس طرح مسئولیت دولت ها تاکید می کند که وجود ضرورت در اجرای عمل متخلفانه، موجب رفع مسئولیت نمی شود. این فصل شرایط خاص و مختلف را مورد ارزیابی قرار داده و هیچ توجیهی را برای نادیده گرفتن قواعد آمره حقوق بین الملل عام ، قابل پذیرش نمی داند.

در بخش دوم پیش نویس طرح مسئولت دولت ها، محتوای مسئولیت بین المللی یک کشور مورد ارزیابی قرار گرفته است. این بخش پیش نویس، کشورهای متخلف را متعهد می دارد تا عمل متخلفانه را پایان داده و اطمینان از عدم تکرار تخلف را به وجود آورند. ماده 31 به موضوع جبران خسارت اشاره می کند، هر کشوری که عمل متخلفانه انجام دهد باید خسارت ناشی از تخلف را به صورت کامل جبران نماید. این ضرر شامل هرگونه ضرر مادی و معنوی می شود. همچنین در این بخش اشاره می شود قوانین داخلی کشورها نمی تواند بهانه ای برای توجیه عمل متخلفانه باشد. از این منظر تداوم فعالیت های آزمایشگاه های نظامی بیولوژیکی امریکا و انگلستان و برخی از کشورها، علیرغم ممنوعیت آن در کنوانسیون منع سلاح های بیولوژیکی، این حق را برای کشورهای دیگر بویژه کشورهای میزبان ایجاد می کند که درخواست خسارت از این کشورها بنمایند. در این راستا با توجه به استقرار تعدادی از آزمایشگاه های نظامی بیولوژیکی امریکا در گرجستان، محافل مستقل این کشور، خواهان برچیدن این آزمایشگاه ها و پرداخت خسارت از سوی واشنگتن شده اند.

در بخش دوم پیش نویس طرح مسئولیت دولت ها، همچنین موضوع استناد به مسئولیت یک دولت، توسط یک کشور زیان دیده مورد بررسی قرار گرفته است. بر این اساس راهکارهای اقدام متقابل قانونی علیه رفتار متخلفانه کشورها تبیین شده است. بدین ترتیب، هرگونه اقدام به تولید، ذخیره سازی و استفاده از تسلیحات شیمیایی و بیولوژیک نقض قواعد حقوق بین الملل و کنوانسیون های بین المللی عام الشمول بوده  و برای دولت های خاطی،  ایجاد مسئولیت می کند. این دولت های متخلف بر اساس قواعد بین المللی و پیش نویس طرح مسئولیت دولت ها، باید به کشورهای زیان دیده، خسارت پرداخت کنند و رضایت کشورهای زیان دیده را به دست آورند.

بر اساس پیش نویس مسئولیت دولت ها، هرگونه رفتار گروه ها و افراد تابع دولت ها، در صورت تخلف، به پای دولت آن ها نوشته شده و عمل متخلفانه دولت محسوب می شود. از آنجایی که جبران خسارت عوامل بیولوژیکی همیشه به صورت مادی، قابلیت تحقق ندارد و ممکن است آسیب َآن، طی سالیان طولانی از بین نرود، مسئولیتی مضاعف برای دولت ها ایجاد می شود. دولت ها بر اساس پیش نویس طرح مسئولیت دولت ها، موظف به جلوگیری از وقوع بحران ها از جمله بحران بیولوژیکی هستند. 

شنوندگان گرامی، در حوزه مسئولیت بین المللی دولت ها بدلیل خسارات وارده به محیط زیست در نتیجه استفاده از سلاح های بیولوژیکی، نیز معاهدات و قواعد بین المللی مهم و منع کننده ای وجود دارد. به موجب ماده 30 طرح پیش نویس مسئولیت دولت ها، دولت متخلف در مرحله اول، باید عمل متخلفانه خود را متوقف کند و برای این توقف، تعهد لازم را بدهد. همچنین بر اساس همین ماده، دولت متخلف باید تضمین عدم تکرار عمل متخلفانه را بدهد. همچنین بر اساس این قانون، باید خسارت های وارده چه در حوزه انسانی و چه در حوزه محیط زیست را جبران کند و وضعیت را به حالت اولیه برگرداند.

همانطور که شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد تاکید کرده است، تأثیرات مربوط به تغییرات آب و هوایی و نیز تاثیرات فعالیت های بیولوژیکی نظامی، دارای یکسری پیامدهای منفی، به طور مستقیم و غیرمستقیم، در بهره مندی موثر از حقوق بشر است. افرادی که در موقعیت های آسیب پذیر قرار دارند مانند افراد بومی، افراد مسن، فقیر و معلول، این تأثیرات منفی را به شدت احساس می کنند و از این منظر، حقوق بشر آنها توسط دولت های متخلف، نقض می شود.