IRIB World Service

در قسمت ششم مجموعه برنامه ی، قدرت بازدارندگی توان موشکی، پهپادی و ماهواره ای ایران، دلایل ایران برای ایجاد بازدارندگی و تقویت توان دفاعی خود، بررسی خواهد شد.

در قسمت های قبلی با اشاره به نقض قواعد اساسی حقوق بین الملل توسط امریکا و قدرت های بزرگ، اشاره کردیم که هدف اولیه هر دولت و نظام سیاسی در نظام آنارشیک بین‌المللی، اصل بقا و ادامه ی حیات است. دولت‌ها برای تضمین بقای خود در نظام بین‎‌الملل آنارشیک، تلاش دارند قدرت خود برای مقابله با تهدیدات را افزایش دهند. دکتر علی عبداله‌خانی پژوهشگر و کارشناس ایرانی در حوزه ی امور بین الملل می گوید: از نظر واقع‌گرایان، سیاست جهان، تصویر تیره‌ای دارد و نظام بین‌الملل، میدان مبارزه برای بقا است. اساسی‌ترین انگیزه دولت‌ها برای حرکت در جهت تامین منافع ملی، بقا و حفظ حاکمیت خود توصیف شده است؛ زیرا در این پارادایم، کشورها هرگز نمی‌توانند از مقاصد و نیات کشورهای دیگر مطمئن شوند، به‌ویژه هیچ کشوری نمی‌تواند اطمینان حاصل کند که کشوری دیگر از توانمندی نظامی خود علیه او استفاده نخواهد کرد.

آری، دولت ها تلاش دارند تا افزایش قدرت شان، به سطحی از بازدارندگی برسد که شدر نهایت مانع از حمله دولت‌های رقیب باشد. البته قدرت های بزرگ گاه تحت پوشش بازدارندگی به ایجاد زرادخانه های بزرگ سلاح های غیرمتعارف دست می زنند. بدیهی است که بازدارندگی، در صورت حاکم شدن روحیه تجاوز در یک کشور به طور نمونه رویکرد امریکا، جنبه ی تهاجمی و حتی اشغال کشورهای دیگر به خود می گیرد. آمریکا، با استفاده از قدرت نظامی اش، بارها در سراسر دنیا به اشغال کشورهایی با توان کمتر به بهانه ی تهدیدزا بودنِ فعالیت های دفاعی شان، اقدام کرده است. واشنگتن این رویکرد نظامی خود را در پوشش اقدام پیشدستانه یا بازدارندگی توجیه کرده است. پاتریک مورگان (Patrik Morgan)، استاد علوم سیاسی معتقد است بازدارندگی یعنی یک طرف بحران، به طور جدی طرف مقابل را طوری تهدید کند تا وی از انجام یک عملِ خصمانه، منصرف شود. اساس بازدارندگی، بر پیشگیری، تهدید به مجازات و ممانعت است.

اما ویژگی‌ها ی بازدارندگی چیست؟ قابلیت و اعتبار، مهمترین ویژگی های بازدارندگی است. قابلیت، وجود توانایی قابل اتکا برای ممانعت از تهاجم است. در مورد ایران، می توان گفت: ایران این قابلیت و توانایی را دارد تا در مقابل تهاجم بیگانگان، از خود دفاع نماید. همچنین اعتبار بازدارندگی، بدین معناست که کشورهای رقیب و دشمن، به درستی از توانایی نظامی و غیرنظامی طرف مقابل برای پاسخ به هرگونه تهاجم و حمله، اطلاع داشته باشند. رسانه ای شدن این توان در اعتبار بخشیدن به بازدارندگی، موثر است. نقش توان موشکی و پهپادی ایران و درک آمریکا از قدرت نظامی ایران، این کشور یاغی را از هرگونه تهاجم علیه ایران منصرف می کند.

در فضای روابط بین‌الملل،دولت‌ها عقلانی عمل می کنند و در پی تضمین بقای خود هستند. در منطقه‌ای که چند کشور و رژیم صهیونیستی به‌عنوان یک رژیم تروریستی سرکش، مسلح به موشک های دوربرد و بمب اتمی هستند، عقل حکم می‌کند که ایران نیز ضمن رد سلاح هسته‌ای، بر افزایش توان متعارف موشکی خود تاکید کند. در مورد توان موشکی ایران در برنامه های قبلی صحبت کردیم و گفتیم که قدرت موشکی جمهوری اسلامی ایران را می‌توان به‌عنوان پایه اصلی توان بازدارندگی و قدرت دفاعی این کشور خواند. 

شاید بتوان مهمترین دلیل حرکت ایران به سمت بازدارندگی و تقویت توان دفاعی و موشکی را تجربه تاریخی از جمله حمله رژیم بعث عراق دانست. در طول جنگ ایران و عراق، موشک‌ها و بمب‌های رژیم صدام حسین، آسمان تهران، اصفهان، شیراز، تبریز و شهرهای گوناگون را هدف قرار داد. هدف این حملات ایجاد تلفات انبوه غیرنظامیان بود. از زمان جنگ، جمهوری اسلامی ایران در تلاش بوده است تا از یک جنگ مشابه جلوگیری کند و از سوی دیگر برنامه موشکی خود را تقویت نماید تا تهدیدهای مداوم غرب مبنی بر تغییر نظام سیاسی، مخاطرات مربوط به گسترش پایگاه‌های آمریکا در کشورهای خلیج فارس و فروش میلیاردها دلار تسلیحات آمریکا به عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی را خنثی کند. احسان یاری پژوهشگر ایرانی در حوزه ی مطالعات منطقه ای، می گوید: التزام ژئوپلیتیکی ناشی از موقعیت ایران، تجربه جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، لزوم ایجاد بازدارندگی منطقه‌ای، همراهی با تحولات فناورانه نظامی بین‌المللی و مقابله با چرخه مسابقه تسلیحاتی، از جمله مهم‌ترین عوامل زمینه‌ای و ضرورت‌بخش توسعه برنامه موشکی و پهپادی ایران می‌باشد که ذیل راهبرد کلی بازدارندگی، ایجاد و توسعه یافته‌اند.به منظورایجاد قدرت بازدارندگی پایداروموثر، روند توسعه موشک‌های ایران طی این چند دهه، به ویژه از منظر برد، دقت، تعداد کلاهک و نیز تنوع سکوی پرتاب؛ بسیار چشمگیر بوده است. محمد قدری سعید، رئیس بخش مطالعات نظامی در مرکز مطالعات استراتژیک الاهرام، می گوید: سامانه‌های موشکی به‌عنوان یک عنصر اساسی در مفهوم بازدارندگی در قرن 21 توسعه یافته است. در حوزه منطقه‌ای، موشک‌های بالستیک ابزاری برای کشورهای منطقه که ‌راهبردهای نامتقارن را در تقابل با قدرت‌های بزرگتر دنبال می‌کنند، هستند. همچنین یک انگیزه اقتصادی برای دستیابی به موشک‌های بالستیک این است که آنها اغلب ارزان‌تر از به کارگیری و حفظ نیروهای بزرگ متعارف مانند نیروی هوایی است.رویکرد نظامی ایران در منطقه، دفاعی و بازدارنده است. بر همین اساس ایران کمترین بودجه ی دفاعی را در میان کشورهای مطرح منطقه دارد. هزینه دفاعی ایران در سال 2016 در حدود 15.9 میلیارد دلار (پانزده ممیز نه) برآورد شده است، در حالی که هزینه دفاعی عربستان سعودی 56.9 میلیارد دلار (پنجاه و شش ممیز نه) می‌باشد. این اختلاف در سال 2015 حتی بیشتر هم بوده است. ایران برای ایجاد ثبات و صلح در منطقه بر امکانات و توانایی های بومی خود، تکیه زده است اما برخی از کشورهای منطقه نظیر عربستان سعودی و امارات به تعبیر دونالد ترامپ رییس جمهور سابق امریکا به «گاو شیرده ای» تبدیل شده اند که کارکرد آن ها راه اندازی مسابقه ی تسلیحاتی بیهوده در منطقه است و سود این روند فقط به نفع کشورهای غربی و رژیم صهیونیستی می باشد.