«قدرت بازدارندگی توان موشکی، پهپادی و ماهواره ای ایران» (4) قدرت بازدارندگی ایران و توان پهپادی
در قسمت چهارم مجموعه برنامه ی، قدرت بازدارندگی توان موشکی، پهپادی و ماهواره ای ایران، قدرت بازدارندگی ایران و توان پهپادی، بررسی خواهد شد.
در ادامه ی قسمت های قبلی، اینک در مورد «قدرت بازدارندگی ایران و توان پهپادی»، بحث خواهیم کرد. «بازدارندگی، داشتن قدرت موثر اقدام و عمل متقابل، برای منصرف کردن دشمن از اقدام خصمانه است». به همین دلیل، وجه غالب مفهوم «بازدارندگی» نظامی است. «برنارد برودی» (Bernard Beryl Brodie)، نظریهپرداز بازدارندگی، این مفهوم را در ارتباط نزدیک با حوزه نظامی میداند و تاکید میکند که تهدید اعلام شده در بازدارندگی، باید موثر، شفاف و قاطع باشد و به حریف اطمینان دهد که هزینههای نظامی و انجام هر عمل خصمانه، بیش از منافع آن است. توماس شیلینگ (Thomas Schelling) اعتقاد دارد «راهبرد نظامی، نه علم پیروزیِ نظامی، بلکه هنر اجبار، ترساندن و بازدارندگی است».
یکی از ابزارها، در جنگ های امروز که توان بازدارندگی موثری دارند، پهپادها هستند. هرچند پهپادها، در مصارف مختلفی مانند مخابرات، ناوبری جهانی، تحقیقات هواشناسی و جغرافیایی و حتی ترابری، کاربرد دارند اما برای افزایش توان و قدرت بازدارندگی، بسیار کاربردی و مفیدند. پهپاد یا «پرنده هدایتپذیر از دور»، نوعی هواگرد هدایتپذیر از راه دور بدون خلبان است. پهپادها نقش مهم و تأثیرگذاری در شناسایی و ردیابی کشتیهایی که به صید غیرقانونی میپردازند یا خاموش کردن آتشسوزیها و جاهایی که پرواز برای خلبان خطر دارد، ایفا میکنند. در حال حاضر ۳۲ کشور در حال ساخت و توسعه ۲۵۰ مدل پهپاد هستند. بیشترین سرمایهگذاری در جهان در زمینه ی ساخت و تجهیز پهپادها را وزارت دفاع ایالات متحده انجام دادهاست. پهپاد غول پیکر گلوبال هاوک بزرگترین، گران ترین و مهمترین پهپاد نظامی ساخت آمریکاست که یک فروند از این پهپاد در تاریخ ۲۰ ژوئن ۲۰۱۹ میلادی به دلیل تجاوز به حریم هوایی ایران در نزدیکی تنگه هرمز توسط سامانه ی موشکی بومی ایران با عنوان سامانه سوم خرداد، سرنگون شد.
با مقایسه روند تولید و سرعت پیشرفت دانش «پهپاد» در جهان و ایران به این مهم دست می یابیم که تاریخ فعالیت در حوزه پهپاد در سطح جهان بیش از یک قرن سابقه دارد و ایران اسلامی تنها حدود ۳۰ سال در این زمینه فعالیت داشته است. با این وجود ایران با پیشرفت و جهش تصاعدی در این زمینه، به یکی از قدرت های برتر پهپاد در جهان تبدیل شده است. به اذعان کارشناسان غربی، ایران در حوزه پهپادی از جمله طراحی، ساخت و به کارگیری پهپاد در عرصه های مختلف کشور قدرتمندی است.
در مورد تاریخچه ی اولین پهپادها در ایران باید گفت، نخستین سابقه به کارگیری پهپاد در ایران مربوط به پیش از انقلاب اسلامی و همزمان با خرید جنگندههای خریداری شده، شکاری از آمریکا است. در آن زمان به منظور تست و ارزیابی موشکهای هوا به هوا و توان رهگیری این جنگندهها، تعدادی پهپادِ هدف، از آمریکا خریداری شد. از نمونه ی این پهپادها می توان به 107 MQM- استرایکر اشاره کرد. پس از انقلاب شکوهمند اسلامی و آغاز جنگ تحمیلی هشت ساله ی ایران و عراق، تا مدتها نیاز مبرم جبهههای جنگ به تهیه تصاویر هوایی از مواضع بعثیها، احساس می شد. شناسایی و عکسبرداری از مواضع دشمن، توسط هواپیماهای شناسایی RF-4 و در مقطعی RF-5 انجام میشد. رفته رفته از سال 1984 م استفاده از پهپادها در دستور کار ایران قرار گرفت.
در دوران جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، موفقیت در ساخت پهپادهایی تحت عنوان پهپاد تلاش ۱ و ۲ و ۳ و مهاجر ۱ و ۲ ، درستی ایده سرمایهگذاری بر پهپاد را اثبات کرد. به واسطه ی عملکرد موفق و چشمگیر یگان پهپادی در دوران دفاع مقدس در ایران، پس از جنگ نیز توسعه و تقویت توان پهپادی، ادامه داشت. این توسعه در ابتدا کُند پیش می رفت اما مورد توجه و در دستور کار نیروهای دفاعی قرار داشت. از اوایل 2002 تحول اساسی در توان پهپادی ایران صورت گرفت. با تولید پهپادهای مهاجر و ابابیل، این توان رشد قابل توجهی را آغاز کرد و منتهی به تولید پهپادهای موسوم به «شاهد» شد. پهپادهای شاهد، طی سالهای گذشته، عمدتا مأموریتهای شناسایی و رزمی نیروهای مسلح را چه در حوزه سرزمینی و چه در خارج از ایران از جمله در سوریه بر عهده داشته است. همچنین پهپاد چند منظوره ی کرار که از جمله محصولات دفاعی شناخته شده و در عین حال پراستفاده در نیروهای مسلح ایران محسوب میشود، در این حوزه یک رکورد دار در جهان و پرندهای کم نظیر است. این پرنده ی بدون سرنشین، به لطف دور اندیشی و آینده نگری متخصصان ایرانی، میتواند نقشهای مهم و متنوعی را بر عهده داشته باشد . مجهز شدن به موشک و بمب، رهگیری و نبرد هوایی از ویژگی های این نوع از پهپاد ایرانی است. این پرنده میتواند به غلافهای جنگ الکترونیکی مجهز شده و عملیات اخلال علیه رادارها یا سیستمهای مخابراتی دشمن را به انجام برساند.
قدرت پهپادی ایران همواره مورد توجه و زیر ذره بینِ دشمنان منطقهای و فرامنطقهای ایران، قرار داشته است. به عقیده بسیاری از کارشناسان امور نظامی، ایران یکی از پیشرفتهترین کشورهای جهان در زمینه هواپیماهای بدون سرنشین است. در نشریه هیل در سال ۲۰۱۹ آمده است: ایران در حال تبدیل شدن به یک ابرقدرت پهپادی است. ایران در این زمینه پیشرفت چشمگیری داشتهاست. پیتر بروکز (Peter Brookes)، پژوهشگر اندیشکده هریتیج، می گوید: امریکا، پهپادها را از مهمترین ابزارهای نظامی ایران میداند که تهران از آنها برای محافظت و پیشبرد منافع خود استفاده میکند.
توان پهپادی جمهوری اسلامی ایران همزمان بر دو عنصر کمیت و کیفیت تمرکز دارد. افزایش تعداد پرندههای بدون سرنشین رزمی و تسلیح پهپادهای ایرانی با بمبها و موشکهای نقطهزن و هدایت دقیق، با جهش قابل توجهی همراه بوده است . به طوری که مراکز مطالعاتی غربی در برآوردهای خود ایران را یکی از پنج کشور برتر دنیا در حوزه پهپادهای رزمی قلمداد میکنند. در مارس 2019، رزمایش بزرگ پهپادی، نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با نام «الی بیتالمقدس ۱» در منطقه عمومی خلیج فارس با پرواز همزمان 50 پهپاد رزمی برگزار شد. این اولین بار در ایران و منطقه بود که این تعداد پهپاد، همزمان در یک عملیات تهاجمی- رزمی، از فاصله بیش از هزار کیلومتر دورتر از هدف، به سمت اهداف از پیش تعیین شده حمله و آنها را با دقت بالا مورد اصابت قرار میدادند. در این رزمایش همچنین برخی پهپادهای ایرانی مشابه مدل پهپاد آمریکایی MQ1 شرکت کردند.
پهپاد ایرانی شاهد 129 با برد 2000 کیلومتر و دوام پرواز 24 ساعت، جزو مهمترین پهپادهای ایران است. سیستم اپتیکی این پهپاد توان شناسایی ۲۰۰ کیلومتری اطراف را داشته و در شب، روز و در کلیه شرایط آب و هوایی میتواند تصویر واضحی را در اختیار فرماندهان قرار دهد. اضافه شدن سیستم هدایت ماهوارهای به آن نیز در سال 2016 انجام شد. ابابیل نمونه ی دیگری از پهپادهای ایرانی است که شهرت آن به خاطر پرواز بر فراز ناو امریکایی وینسنس میباشد. ابابیل دارای بُردِ عملیاتی ۱۰۰ الی ۱۵۰ کیلومتر، است. سقف ارتفاع پرواز ۱۱ هزار پا و بیشینه سرعت ۲۵۰ کیلومتر می باشد. این پهپاد قابلیت نصب بر روی قایقهای تندرو را نیز دارد. پهپاد معراج، با الهام از طرح پهپاد آیروسوند (Aerosonde) آمریکایی ساخته شده و قادر است با سرعت 140 کیلومتر تا ارتفاع 12000پایی پرواز کند. وزن آن 33 کیلوگرم است و میتواند محمولهای بهوزن 5 کیلو را حمل کند. این مدل، برای شناسایی در مرزها استفاده میشود. حداکثر سرعت آن، 140 کیلومتر بر ساعت است .
واقیعت این است که کشورها دائماً در تلاش برای ارتقا قدرت تهاجمی و تدافعی خود برای مقابله با انواع تهدیدها هستند. جمهوری اسلامی ایران نیز بهعنوان یکی از کشورهای مهم و تأثیرگذار در منطقه پرآشوب غرب آسیا، تلاشهای فراوانی در زمینه خودکفایی تواناییهای نظامی خود به ویژه در بخش های موشکی و پهپادی انجام داده است. عملیات های گسترده و موفق پهپادی ایران در طول بحران در سوریه برای مقابله با گروه های تروریستی به ویژه داعش نشان داد که ایران از توان پهپادی خود برای مقابله با تروریسم در منطقه، استفاده می کند. ضمن اینکه سرنگونی پهپاد گلوبال هاوک آمریکا، توسط ایران نشان داد که تمامی تحرکات پهپادی و همچنین تحرکات ناوهای هوایپمابر آمریکایی توسط ایران، رصد میشود.