IRIB World Service

گروه داعش را می توان به عنوان ثروتمندترین جریان تروریستی تکفیری در طول تاریخ جریانهای افراط ‌گرای تکفیری تلقی کرد.

گروه داعش را می توان به عنوان ثروتمندترین جریان تروریستی تکفیری در طول تاریخ جریانهای افراط ‌گرای تکفیری تلقی کرد. هر چند منابع و فعالیتهای اقتصادی این گروه در ابتدای پیدایش آن با ابهاماتی همراه بود اما به تدریج با اطلاعات و گزارشهای مختلف، میزان این منابع از وضوح بیشتری برخوردار شد. هر چند که اطلاعات و آمار کاملا دقیقی درباره میزان دارایی و درآمدهای داعش وجود ندارد اما برخی از منابع مالی داعش از اهمیت و برجستگی بیشتری برخوردارند.اواسط سال ٢٠١٤ ، استخبارات عراق اطلاعاتی از داعش به دست آورد که نشان می داد این گروه سرمایه ای به ارزش ٢ میلیارد دلار آمریکا در اختیار دارد که آن را به ثروتمندترین گروه تکفیری در جهان تبدیل کرده است. گفته می شود حدود سه چهارم این دارایی بعد از اشغال موصل توسط داعش در ژوئن ٢٠١٤ به دست آمد. این دارایی احتمالا شامل ٤٢٩ میلیون دلاری که از بانک مرکزی موصل غارت شد و چندین میلیون دلار به اضافه طلاهای دزدیده شده از سایر بانکهای موصل نیز می‌شود.

بر اساس مطالعات و بررسی‌های انجام شده ، داعش علاوه بر دریافت کمک مالی از رژیم صهیونیستی و برخی از کشورهای مرتجع عربی ، پنج شیوه اصلی را برای تامین منابع مالی خود دنبال کرده است. درآمدهای غیرقانونی ناشی از اشغال مناطق مختلف عراق و سوریه ( شامل کنترل بانکها، قاچاق منابع نفت و گاز، مالیات گیری، باج‌گیری و سرقت دارایی‌های اقتصادی، سرقت و فروش آثار باستانی و تاریخی) ، آدم ربایی و گروگان‌گیری برای دریافت باج، برده فروشی ، کمکها و حمایتهای مالی ناشی از سازمانها و گروههای غیر انتفاعی ، حمایت مادی فراهم شده از سوی تروریست های خارجی و جمع‌آوری کمک از طریق شبکه‌های ارتباطی مدرن ، از جمله شیوه های داعش برای تامین منابع مالی مطرح است. قاچاق نفت از چاه‌های نفتی تحت اشغال داعش یکی از منابع مهم تامین مالی داعش به شمار می رود که میلیونها دلار نصیب این گروه کرده است. برخی برآوردها حاکی از آن است که داعش روزانه یک میلیون دلار درآمد نفتی دارد و عمده نفت این گروه به طور غیرقانونی و قاچاق به ترکیه و رژیم صهیونیستی فروخته می شود.

با این حال ، برخی دیگر معتقدند که داعش در سال ٢٠١٤ از چاههای نفتی تحت اشغال خود روزانه حداقل حدود سه میلیون دلار نفت فروخته است. در این سال ، عمده درآمد داعش از تولید و قاچاق نفت به دست آمد. این گروه در حالت حداکثری بهره برداری از ٣٥٠ چاه نفت را در عراق عملیاتی کرد اما با حملات ارتش عراق ٤٥ چاه را از دست داد.

در اوریل ٢٠١٥ بعد از آزادی تکریت در شمال عراق از اشغال داعش، این گروه کنترل سه میدان بزرگ نفتی را از دست داد. این خسارت می تواند توانایی داعش برای ایجاد درآمد از طریق قاچاق نفت را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. سایر درآمدهای ناشی از انرژی نیز شامل فروش برق از نیروگاه‎های تحت اشغال داعش در شمال سوریه است.

گروگان گیری ، آدم ربایی ، باج گیری و برده فروشی نیز از منابع مالی داعش محسوب می‎شود. باج‎گیری سیستماتیک از شرکت‎های کوچک و کمپانی های بزرگ، از جمله شرکت های ساختمان سازی، و حتی نمایندگان حکومت محلی نیز یک منبع دائمی تامین مالی گروه داعش است. علاوه بر این، داعش از جمعیت غیرمسلمان ساکن در مناطق تحت اشغال این گروه مالیات (جزیه) اخذ کرده و پس از اعلام تاسیس خلافت، بر حمل و نقل کالا به مناطق غربی عراق عوارض گمرکی وضع کرده است. همچنین بر اساس اطلاعات سرویس امنیتی عراق، داعش از محل گروگان گیری به قصد باج خواهی، ٢٥ میلیون دلار درآمد کسب کرده است. علی رغم تکذیب فرانسه، اطلاعاتی در دست است حاکی از این که در آوریل ٢٠١٤ داعش بابت آزادی ٤ تبعه فرانسه، ١٨ میلیون دلار دریافت کرد.

فروش زنان به عنوان برده هم بخشی از منابع مالی داعش را تامین می‌کند. در این چارچوب وزارت حقوق بشر عراق در ژوئن 2015 اعلام کرد داعش در شهر فلوجه در استان الانبار عراق در ماه رمضان و پس از موعد افطار زن های سوری اسیر خود را به شکل برده و کنیز به خریداران می فروخت. قیمت این زنان بسته به سن و سال آنها از رقم 500 تا 2 هزار دلار متغیر است. داعش بیش از 100 زن سوری را به این شیوه در فلوجه فروخته است. موضوع مهم دیگر تلاش داعش برای کسب منابع مالی از طریق قاچاق آثار ارزشمند تاریخی در دو کشور سوریه و عراق است. بر اساس برخی گزارشها ، داعش در عراق و سوریه درآمد فراوانی را از فروش آثار نادر و کمیاب به قاچاقچیان انگلیسی و سایر کشورهای اروپایی کسب کرده است. گروه داعش در سوریه حدود صد قطعه از میراث فرهنگی این کشور را به قاچاقچیان انگلیسی فروخته است. این آثار فرهنگی که گفته می شود در لندن به فروش رفته اند شامل سکه های قدیمی طلا و نقره است که قدمت آنها به دوره تمدن بیزانس برمی گردد.همچنین برخی از شبکه های خصوصی و غیر انتفاعی عمدتا تحت عناوین مذهبی کمکهای قابل توجهی را به داعش ارائه می کنند. بخش مهمی از این گونه موسسات به تجار و ثروتمندان عرب و یا حتی برخی شخصیتهای حکومتی مرتبط هستند. حامیان گروههای تروریستی مانند داعش در برخی از کشورهای مرتجع عربی حوزه خلیج فارس از اواخر سال 2011، کمک های زیادی را در اختیار آنان قرار دادند اما دولت های حوزه خلیج فارس این کمک ها را نادیده گرفتند.

داعش را می توان از پیچیده ترین و منحصربه فردترین گروههای تروریستی تلقی کرد که توانسته است ارتباط خاصی با بدنه برخی جوامع ایجاد کند و به جذب گستره وسیعی از نیروها بپردازد. هر چند این گروه به لحاظ جغرافیایی در محدوده دو کشور عراق و سوریه فعالیت دارد اما ترکیب نیروهای آن نشانگر ارتباط و جذب نیرو از تعداد زیادی از کشورها است. داعش را می توان از یک منظر ادامه جریان تکفیری چند دهه گذشته و شرایط سیاسی و اجتماعی ناشی از آن تلقی کرد و از سوی دیگر آن را واجد برخی مشخصه های خاص برشمرد که در دیگر گروههای تکفیری نشانی از آنها یافت نشده است.

ایجاد داعش در عراق و سوریه به نوعی تداوم جریان القاعده در این حوزه و سپس انشعاب از القاعده و ایجاد الگوی نوینی از فعالیتهای تروریستی – تکفیری بوده است. در واقع خلاء ها و بسترهای خاص اجتماعی و سوء استفاده سرویس های امنیتی محور غربی – عربی ، منجر به پیدایش داعش شد. در واقع تداوم و رشد تفکر تکفیری محصول برخی از حمایتهای خاص اجتماعی در چند دهه گذشته و به طور مشخص از زمان تسلط ارتش شوروی بر افغانستان در دهه ١٩٨٠ بود. جریانی که واکنشی در برابر سیطره بازیگران غیر اسلامی در منطقه و همچنین ناکامی دولتهای منطقه در پیشبرد امور این کشورها و نشان دادن حد گسترده‌ای از ضعف و ناتوانی بوده است. به خصوص بعد از سقوط رژیم بعث و انتقال جریان تکفیری به درون عراق در قالب القاعده عراق بسیاری از نیروهای تکفیری از افغانستان و همچنین کشورهای عربی به عراق رفتند و این کشور را به بستر جدیدی از فعالیتهای تروریستی تبدیل کردند.براساس نظرسنجی مرکز عربی پژوهش ها و مطالعات سیاسی در دوحه در اکتبر ٢٠١٤، که در هفت کشور عربی (تونس، مصر، فلسطین، اردن، عربستان، لبنان، عراق) انجام شد ۸۵ درصد از شرکت کنندگان نسبت به این تشکیلات(داعش) دیدگاه منفی و ۱۱ درصد هم نظر مثبت دارند.

گروه داعش در سال‌های اخیر نیروهای زیادی را از ده‌ها ملیت مختلف جذب کرد که از پنج قاره دنیا ، خود را به عراق و سوریه رساندند تا به عضویت گروه داعش در بیایند. داعش برای جذب نیرو از شیوه های متعددی استفاده می کند که با توجه به موقعیت و وضعیت بخشهای مختلف جامعه هدف، تفاوتهای قابل توجهی دارد. این شیوه‌ها از شیوه های سنتی تا شیوه های کاملا مدرن و با بهره‌گیری از تکنولوژیهای مدرن اطلاعاتی را شامل می شود. درباره تجهیزات و تسلیحات داعش اخبار و تحلیلهای دقیقی وجود ندارد. با این حال برخی تحقیقات انجام شده و گزارشهای منتشر شده در این خصوص بخشی از واقعیتها را در این زمینه آشکار می‌کند. سازمان ملل در گزارش خود در سال 2014 هشدار داده است که گروه تروریستی داعش دارای ذخایر کافی از سلاح‌های کوچک، مهمات و وسایل نقلیه لازم برای جنگ با عراق و سوریه به مدت دو سال است. در این گزارش به اندازه و وسعت انبارهای سلاح داعش اشاره شده و محققان سازمان ملل عقیده دارند با توجه به حجم، گستردگی و پراکندگی این انبارها، داعش یکی از پرتحرک‌ترین گروه‌های تروریستی بوده که دامنه فعالیت آن بسیار گسترده است.

همین عامل سبب می‌شود تا زاغه‌های مهمات آن از تیررس جنگنده‌های عراقی که در ارتفاع پایین حرکت می‌کند، مصون بماند.

بنابر گزارش سازمان ملل ، این حجم از تسلیحات نشان می دهد که داعش نه تنها یک گروه تروریستی است که از لحاظ بودجه در سطح بالایی قرار دارد ؛ بلکه در میان گروه های تروریستی بیشترین و بهترین تسلیحات را در اختیار دارد.

در این گزارش که تهیه آن ماهها به طول انجامیده به سازمان ملل توصیه شده است اقدامات جدیدی برای قطع دسترسی داعش به پول و تسلیحات نظامی انجام شود. طبق ارزیابی های سازمان ملل، انبار تسلیحات داعش شامل تانک های T-55,T-72، ماشین های نظامی هاموی با قابلیت های حمل موشک زمین به هوا ، توپخانه‌های ضد هوایی کوتاه برد از جمله راکت‌های موشک انداز دوش پرتاب و منابع گسترده ای از مهمات بوده که این گروه تروریستی از نظامیان سوری و عراقی به یغما برده است یا اینکه هواپیماهای به اصطلاح ائتلاف بین المللی علیه داعش ، به بهانه ارسال اشتباه ، این تسلیحات را در اختیار داعش قرار داده اند.