IRIB World Service

در قسمت سوم و پاياني مجموعه برنامه ی، اختلافات روسیه و آمریکا در دوره ترامپ، تعارضات میان آمریکا و روسیه در سطح جهانی، بررسی خواهد شد.

همان گونه که گفته شد سیاست های آمریکا بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بخصوص در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما و دونالد ترامپ با هدف مهار روسیه و محدود کردن آن در مرزهایش صورت گرفت. از جمله این سیاست ها می ­توان به گسترش ناتو به شرق، استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در شرق اروپا، بحران اوکراین و تقابل ­های مستقیم و غیرمستقیم در پرونده هسته­ ای ایران و بحران سوریه اشاره کرد. با این حال، مسکو تلاش دارد با توجه به سردی روابط روسیه و اتحادیه اروپا و اعمال تحریم این کشور از سوی این اتحادیه، تنش در روابط با آمریکا را کاهش دهد تا بتواند بخشی از مشکلات اقتصادی ناشی از این تحریم ها را جبران کند.

از دیدگاه ناظران سیاسی با توجه به موقعیت آمریکا و روسیه در ساختارهای جهانی، همان‌طور که همکاری‌های دو کشور ضرورتا به نزدیک شدن راهبردی آنها منجر نمی‌شود، اختلافات موجود در روابط آنها نیز به معنای از بین رفتن همه مسیرهای ارتباطی دوسویه نیست. این بدان معنا است  که رفتار و عملکرد کشورها  نسبت به یکدیگر، با توجه به وزن و موقعیت آنها در نظام بین‌الملل، طراحی و اجرا می‌شود. در این راستا رفتار دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا نسبت به روسیه  بر دو بُعد  فشار مرحله‌ای و همکاری مقطعی استوار بوده است. اگر چه ترامپ برای حل برخی از  مسایل بین‌المللی و پیشبرد سیاست خارجی آمریکا به طور مقطعی ازهمکاری با روس ها استفاده می کرد، اما در عین حال ایجاد محدودیت بر رفتار راهبردی روسیه به مثابۀ عنصر تداومی در روابط دو طرف در دستور کار ترامپ قرار داشت.   

یکی از تعارضات جهانی آمریکا و روسیه برنامه هسته ای صلح آمیز ایران است که در دوره ترامپ با شدت بیشتری ادامه یافت. رویکرد و مواضع روسیه در قبال مسایل مرتبط با ایران از جمله برنامه هسته ای صلح آمیز با  توجـه بـه جایگاه روسیه به عنوان یک قدرت بزرگ  و همچنین روابط خاص دوجانبه تهران و مسکو برای واشنگتن دارای اهمیت زیادی است، زیرا می تواند در سرنوشـت هـر یـک از موضوعات مرتبط با ایران موثر باشد. به همین دلیل آمریکا بسیار تلاش کرد تا روابط ایران و روسیه را بخصوص در بخش هسته ای محدود کند. البته برخی از محافل سیاسی این دیدگاه را که روسیه نگران ظهور ایران به عنوان قدرت منطقه ­ای رقیب خود است را رد نمی کنند و معتقدند به همین دلیل مسکو در مورد  افزایش قدرت ایران محتاطانه عمل می­ کند.

 "دیمیتری ترنین (Dmitry ternin) محقق سرشناس روس معتقد است از  دیدگاه مسکو یک ایران پرقدرت می­ تواند روسیه را با تهدیدهایی روبه رو کند. ایران به عنوان دارنده دومین ذخایر گاز بعد از روسیه رقیبی بالقوه برای بازار انرژی روسیه است و یک ایران هسته ­ای نیز می ­تواند سلطه روس ها بر آسیای مرکزی و قفقاز را دچار مشکلاتی کند." با وجود نگرانی­ های نخبگان سیاسی روسیه درباره افزایش قدرت ایران، آن­ها تمایلی به تضعیف ایران ندارند؛ زیرا ایران ضعیف با پیامدهای امنیتی شدید برای روسیه و بی ثباتی در منطقه همراه خواهد بود. به همین دلیل روسیه همواره مخالف تشدید فشارهای آمریکا ضد ایران و تاکید بر حفظ پیمان برجام است. پس از دستور ترامپ در مورد خروج آمریکا از برجام،. سرگی لاوروف (Sergey Lavrov) وزیر امور خارجه روسیه اعلام کرد که مسکو به برجام پایبند است. هیات نمایندگی دائم روسیه در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در واکنش به تصمیم رییس‌ جمهوری آمریکا برای خروج از توافق هسته‌ای ایران و قدرت‌های جهانی، ‌از این تصمیم ابراز تاسف کرد و  خروج آمریکا از برجام را اشتباه جدی دانست  که به پیمان منع گسترش تسلیحات هسته‌ای ضربه می زد. 

روسیه به عنوان یکی از امضا کنندگان سند راهبردی برجام اعلام کرد که از بازگشت تحریم های ایالات متحده آمریکا علیه ایران عمیقا مایوس شده است. وزارت خارجه روسیه همچنین گفته است که این کشور هر آنچه را که ضروری باشد برای نجات توافق برجام و روابط اقتصادی‌اش با ایران انجام خواهد داد. در این بیانیه آمده که آمریکا با خروج یک جانبه از برجام بدنبال نابودی آن است. وزارت خارجه روسیه همچنین افزود این اقدام آمریکا نمونه روشنی است که نشان می دهد واشنگتن به نقض قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد و قواعد بین‌المللی ادامه می‌دهد. دستگاه دیپلماسی روسیه همچنین گفته است که جامعه بین‌المللی نباید اجازه دهد که موفقیت مهم دیپلماسی چند جانبه‌اش فدای جاه‌ طلبی آمریکایی‌ها برای صاف کردن حسابشان با ایران شود ."روسلان پوخوف ( Ruslan Pukhov ) مدیر مرکز تحلیل راهبردها و فناوری‌های روسیه بر این باور است با خروج آمریکا از برجام فرصت بیشتری برای همکاری تهران و مسکو فراهم شده است تا نشان دهند تحریم های آمریکا کارایی خود را از دست داده است ."

ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه هم در نشست شورای امنیت ملی این کشور  در 6 نوامبر 2018 میلادی، 2 روز پس از اجرایی شدن دور دوم تحریم های ترامپ ضد ایران اعلام کرد که این تحریم ها به مثابۀ اقدامی نامشروع تلقی می‌شوند. سرگی لاوروف وزیر خارجه روسیه  نیز تحریم های آمریکا علیه ایران را مغایر با قوانین و تصمیمات شورای امنیت سازمان ملل و اقدامی «کاملا غیرقانونی» توصیف و اعلام کرد:  مسکو در همکاری با شرکای خود در توافق هسته‌ای ایران (برجام) به دنبال سازوکاری برای تضمین تداوم تعاملات تجاری و اقتصادی با ایران با وجود تحریم های آمریکا است. بر خلاف تصور واشنگتن، تحریم های دولت ترامپ ضد ایران به جای آن که بتواند زمینه همراهی و همگرایی میان آمریکا و سایر کشورها را علیه تهران فراهم آورد، خود تبدیل به محل تعارض و اختلاف شدید میان آن‌ها با ایالات متحده شده است.

 گذشته از موضوع فعالیت های صلح آمیز هسته ای ایران، آمریکا و روسیه در مورد بحران سوریه نیز اختلافات راهبردی دارند. از دیدگاه روسیه، منطق استراتژیک آمریکا در مورد سوریه از نظر محتوایى فاقد توازن و از نظر عملیاتى به گونه­ اى غیرقابل انتظار ناکارآمد است. آمریکا در ظاهر با گروه تروریستی داعش در عراق در حال نبرد بود و در سوریه نیز حکومت مرکزى این کشور را غیرقابل قبول می ­دانست، اما در واقع از اقدامات تروریستی داعش علیه دولت قانونی بشار اسد حمایت می کرد. از این رو، عملکرد غلط آمریکا در سوریه فرصت مناسبی  را براى روسیه به­ وجود آورد تا موقعیت خود را در سوریه  بیش از پیش تثبیت کند و به حضور سنتی خود در این کشور ادامه دهد. حسین دهشیار کارشناس مسایل سیاسی در تهران معتقد است اشتباهات و کاستى اراده در میان تصمیم­ گیرندگان آمریکایى حفره وسیعى را براى ورود روسیه و کشورهای هم پیمان آن و تاثیر گذاری آنها در بحران سوریه به­ وجود آورد.

یکی از راه کارهای روسیه برای مقابله با تک روی ها و زیاده خواهی آمریکا در منطقه از جمله در سوریه، همکاری ائتلاف گونه با قدرت های منطقه ای از جمله جمهوری اسلامی ایران و چین بوده است. اشتراک منافع ایران و روسیه در مورد برخی مسایل منطقه ای و نیز موضع مشترک آنها در مقابـل سیاسـت هـا و رفتارهای یک جانبه گرایانه  آمریکا، حوزه های مختلفی از مقابله با نظام تـک قطبـی و یـک جانبـه‌ گرایـی آمریکـا تـا مخالفت با سرنگونی حکومت های قانونی بخصوص سوریه را در بـر مـی­ گیـرد. مقابلـه بـا تروریسم و افراط گرایی از دیگر تفاهمات و همکاری ایران و روسیه است. به گونـه ای کـه در سپتامبر سال 2014میلادی، لاوروف جمهوری اسلامی ایران را «متحـد طبیعـی» روسـیه در مبـارزه با  افراط گرایان تکفیری در غرب آسیا خواند.

دیگر موضوعی که به اختلافات روسیه و آمریکا در دوره ترامپ دامن زد، برنامه های توسعه طلبانه و موشکی واشنگتن بود. مسکو بارها نگرانی خود را از استقرار موشک‌های جدید آمریکا در مجاورت روسیه (در آسیا و اروپا) اعلام کرد. به گفته ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه استقرار موشک‌های آمریکا در کره جنوبی و ژاپن، پایگاه‌های روسیه در خاور دور را تهدید می‌کند. آمریکایی‌ها به بهانه مقابله با تهدید کره شمالی، موشک‌های خود را در ژاپن و کره جنوبی مستقر و تقویت می کنند که برای روسیه مشکلات متعدد و قابل توجه‌ای بوجود می آورد. پیمان منع موشک‌های هسته‌ای کوتاه و میان برد  سال ۱۹۸۷ م، میان واشنگتن و مسکو امضا شد که دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا موضوع ابطال آن را مطرح کرد.